Trên tường nhà tôi ngoài miền Trung có treo một bức tranh. Tết nào về tôi cũng đứng ngắm bức tranh ấy thật lâu, lòng xốn xang muôn điều. Bức tranh ấy tên là "Ngựa mỏi".
(Tranh: Ngựa mỏi - Tác giả: Trường Chinh)
Tranh vẽ một con ngựa lông mao oai phong rực rỡ, nằm mệt lả bên gối một người đàn bà. Người đàn bà mang khuôn mặt của sự chờ đợi - một khuôn mặt không buồn không vui, nhưng đôi mắt như giấu trong đó một trời thăm thẳm.
Nội dung tranh chỉ như thế. Nhưng mỗi người xem có một cách hiểu của riêng mình. Mỗi lần xem tranh, tôi lại nhớ đến mấy câu trong bài thơ "Ngựa hồng" :
Lao về phía trước tung bốn vó
Bụi hồng bỏ lại phía sau lưng
Vun vút vó câu qua cửa sổ
Đo bao giờ hết khoảng hư không
...
Và ta về trân trọng vết thương
Vết của một đời ưa chạy nhảy
Quà trời cho xin em nhận lấy
Nhận lấy và không hỏi gì thêm ...
Tôi nghĩ: Ngựa hồng oai phong đến đâu rồi cũng có lúc là ngựa mỏi. Cũng như người đàn ông bay nhảy rong chơi hay mải mê chinh chiến nơi đâu, rồi cũng sẽ cần một người đàn bà để được tựa đầu nằm mọp bên gối. Bởi vó ngựa có dài bao nhiêu nữa cũng chẳng thể nào đo hết những khoảng hư không quanh mình ...
Tôi cũng đã từng gặp những người đàn bà mang khuôn mặt chờ đợi như trong bức tranh, những người đàn bà xem sự quay về của người đàn ông là một món quà. Họ nhận lấy và không bao giờ hỏi han gì thêm. Nhiều người nói họ cam chịu, nhẫn nhịn, nhưng cũng có người bảo họ là những người đàn bà khôn ngoan.
Một người bạn của tôi đến nhà chơi, xem tranh xong, cười: "Thấy không, người đàn bà nào cũng cần một người đàn ông để chăm sóc"
Một người bạn của mẹ tôi đến nhà chơi, xem tranh xong, tặc lưỡi: "Mấy đứa thấy đó, con cái tung hoành bay nhảy chốn nào rồi cũng phải về với mẹ thôi!"
Mỗi người, tùy những suy nghĩ trong lòng mình mà "đọc" bức tranh theo một kiểu khác nhau. Tôi cho rằng đó thành công của người vẽ bức tranh này, anh đối thoại được với từng người.
Riêng tôi, năm nào cũng vậy, đứng xem tranh, tôi lại thầm nhủ với mình: "Phải luôn là một nơi để quay về của ai đó, và cũng luôn giữ cho mình một nơi để quay về".
Đó là mục tiêu mỗi năm của tôi. Và là mục tiêu của cả một đời người ...
