Sống trung thực được gì?

Tuần qua trên báo Tuổi Trẻ dấy lên chủ đề "Sống trung thực, được gì?" và ý kiến của bạn đọc khá đa chiều. Người thì bảo sống trung thực chỉ tổ thua thiệt, người thì bảo chỉ cần trung thực với lương tâm mình thôi là đủ chứ không nhất thiết lúc nào cũng phải trung thực, tóm lại là trung thực thì được nhiều nhưng mất cũng nhiều. 

Sếp tôi - một người làm giáo dục bảo với tôi rằng nếu anh tham gia diễn đàn này, anh sẽ viết một bài tên là "Nhân tính". Anh bảo, con người cũng là một loài động vật, nhưng con người được phân biệt với con vật bởi những tính cách mà chỉ loài người mới có - gọi là "nhân tính", chẳng hạn như biết lỗi, biết ơn, biết vị tha, biết xấu hổ (đặc biệt là tự xấu hổ với chính mình) ..., và sống trung thực cũng là một trong những điều quan trọng làm nên "nhân tính" đó. Nên, cái được trung thực lớn nhất của sống trung thực là được làm người - một con người tử tế, chứ còn được cái gì nữa? 

!!! 

Bàn về sống trung thực, tôi bỗng nhớ đến chuyện Ngân hàng Nông nghiệp & Phát triển nông thôn VN (Agribank) quảng cáo mình là "doanh nghiệp số 1 Việt Nam". Trên đường từ nhà tôi đến văn phòng có mấy cái chi nhánh và phòng giao dịch của Agribank. Trên bảng hiệu của mấy chi nhánh và phòng giao dịch đó đều có một câu là Agribank - Doanh nghiệp số 1 Việt Nam (theo xếp hạng của UNDP). Tôi nghĩ rằng không chỉ tôi mà rất nhiều người nữa cũng sẽ rất thắc mắc về điều đó bởi không cần bảng xếp hạng nào, chỉ bằng cảm nhận thông thường chúng ta cũng có thể thấy ngay rằng Agribank chưa thể là "number one" của Việt Nam. Hơn nữa, mỗi ngành có một đặc điểm riêng, có thể nói doanh nghiệp này là số 1 ngành này, doanh nghiệp kia là số 1 ngành kia, chứ việc kết luận doanh nghiệp nào là số 1 Việt Nam thì không dễ đưa ra tiêu chí! 

Nhưng, Agribank không thể tự nhiên mà nói như vậy, và họ còn dẫn nguồn của UNDP - một nguồn đáng tin cậy. Vậy, UNDP xếp hạng là xếp hạng cái gì? 

Đúng là vào năm 2007, UNDP có công bố một bảng xếp hạng các doanh nghiệp mà Agribank là doanh nghiệp dẫn đầu. Nhưng đó là bảng xếp hạng các doanh nghiệp lớn nhất Việt Nam. (Bảng này không bao gồm các doanh nghiệp nước ngoài đang hoạt động tại VN). Các tiêu chí xếp hạng là lao động, tài sản, doanh thu và nộp thuế. Nằm trong Top 10 của danh sách này ngoài Agribank cũng chủ yếu là các tổng công ty, các ngân hàng nhà nước như Tổng công ty bưu chính viễn thông, Tổng công ty điện lực, Vietsovpetro, Ngân hàng đầu tư và phát triển, Công ty bảo hiểm VN ... Chúng ta không mấy ngạc nhiên về điều này, bởi với một nền kinh tế mà sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân chỉ vừa mới dấy lên gần đây thì kết quả đó là tất yếu. 

Nhưng, lớn nhất không có nghĩa là có thương hiệu uy tín nhất, là hiệu quả nhất, là tạo ra nhiều giá trị nhất. Một doanh nghiệp "lớn nhất Việt Nam" hoàn toàn khác với một doanh nghiệp "số 1 Việt Nam". Đó là chưa kể theo Michael Porter -cha đẻ chiến lược cạnh tranh thì thời buổi này, khó mà xác định cái gì là "the best", bởi mỗi khách hàng đều có một tiêu chí riêng để đánh giá cái nào là "the best" đối với mình. Ví dụ, khi bạn đưa ra câu hỏi "Loại xe hơi nào là tốt nhất?" thì một anh khoái chơi xe thể thao chắc chắn sẽ trả lời khác với một doanh nhân hay một người vận chuyển. Theo như Michael Porter là "It depends on who is using it. It depends on what it's being used for. It depends on the budget."  - Điều đó phụ thuộc vào người sử dụng, vào mục đích sử dụng và vào túi tiền của khách hàng. (Đọc thêm bài "Why do good managers set bad strategies" của Michael Porter tại đây)

Khi tôi kể câu chuyện của Agribank cho một số người bạn của tôi, người thì bảo Argribank quá tự tin, người thì bảo Agribank dại dột vì xưng như vậy tự dưng khiến người ta nghi ngờ và thắc mắc, người thì bảo rằng Agribank nhập nhằng. Tôi thì chỉ nghĩ vẩn vơ đến mấy chữ "trung thực với chính mình".